*****        منتظر نظرات و پيشنهادات شما همكاران گرامي هستيم *****

والدين و نوجوانان


 

ايران = شنبه 19 آبانماه 1386

بازى سرنوشت ساز با نوجوانان

رابطه نوجوانان و والدين يكى از دشوارترين و پيچيده ترين مسائل دردوره هاى مختلف يك خانواده است. توفانى كه در جسم و جان كوچك يك نوجوان در اين سنين مى پيچد، هرآن مى تواند سكان را هم از دست نوجوان بربايد و هم از دستان والدين. دكتر فرزانه صداقت، روانشناس و استاد دانشگاه در گفت و گو با خبرنگار «ايران» درباره سلطه جويى (والدين بر نوجوانان و نوجوانان بر والدين) و چگونگى طراحى رابطه اى فارغ از سلطه جويى به نكاتى اشاره مى كند.

* والدين - نوجوانان؛ توفان اضطراب

دكتر صداقت مى گويد: مؤلفه اى كه در دوره نوجوانى (۱۹-۱۳ سالگى) بايد به آن توجه شود، طغيان منحصر به فرد نوجوانان است؛ به تعبير ديگر در اين دوره احتياج به طغيان در ميان كل نوجوانان جهان عموميت دارد و ظاهر شدن آن را به اشكال مختلف مى بينيم. آنها موهايشان را بلندتر از حد معمول نگه مى دارند و سعى مى كنند به طور ناخودآگاه و ناهوشيار مطابق ميل والدين رفتار نكنند و حتى اين كار را در بين همسالان خود ممنوع بدانند. نوجوانان دوست دارند ساعت هاى زيادى از روز و اوقات بيدارى شان را بيرون از خانه در مصاحبت و تعامل با گروه همسالان خود باشند. اين مصاحبت ها بيشتر مواقع با مخالفت والدين روبه رو مى شود. درواقع پدر و مادرها معاشرت هاى اين چنين را شايسته نوجوانان خود نمى دانند. ما در آشفتگى قرن پروحشت ۲۱ بارها فريادهاى دردآلود والدين را در تراژدى نوجوانان شان شنيده ايم. اين توفان، توفان اضطراب نام دارد و بسيارى از والدين را براى رهايى به سمت روانشناسان حرفه اى مى كشاند.

وى مى افزايد: تحقيقات و پژوهش هاى علمى نشان مى دهد اين دو گروه (والدين و نوجوانان) معمولاً به هم عشق مى ورزند. اما از روى عادت سعى مى كنند بر يكديگر سلطه جويى كنند. جالب اينجاست كه موارد متعدد سلطه جويى نزد والدين و نوجوانان به صورت كاملاً علمى به دست آمده است.

* روش هاى سلطه جويى نوجوانان بر والدين

- گريستن: نوجوان هنگامى كه چيزى مى خواهد و از سويى به دنبال آن است كه هرچه زودتر به خواسته اش برسد، به گريستن و ناله كردن متوسل مى شود تا بتواند سلطه اش را حفظ و خواسته اش را عملى كند.

- تهديد كردن: نوجوان مى گويد اگر به فلان خواسته ام توجه نكنيد به زودى مى روم خدمت نظام وظيفه، ترك تحصيل مى كنم، زن مى گيرم، شوهر مى كنم و...

اينها و موارد مشابه جلوه هاى مختلف تهديد از سوى نوجوانان است. سومين روش سلطه جويى نوجوانان بر والدين: «منو دوست ندارين وگرنه فلان كار را برايم مى كرديد»، «منو به دنيا آوردين انداختين توى دردسر».

اينجا هم كاملاً مشهود است كه در واقع تأييد بر عنصر دوست داشتن به صورت ابزارى براى رسيدن به خواسته است.

- مقايسه كردن: مقايسه بين همسالان ازجمله مهم ترين روش هاى سلطه جويى در بين نوجوانان است: هيچ كس موهاشو كوتاه نمى كنه حالا چرا من بايد موهامو كوتاه كنم، پدر احمد براش يه موتور جديد خريده، همه مى روند كوه، همه مى روند كافى شاپ و...

- باج گيرى: باج گرفتن كار ظريفى است كه نوجوانان به شكل يك عادت از آن براى سلطه بر پدر و مادرها استفاده مى كنند: به بابام مى گم صورتحساب رو ازش مخفى كردى ها... به مامانم مى گم اون جا با دوستات مى رفتى بيرون... ممكنه مريض بشم ...

- انداختن يكى از والدين به جان ديگرى: اين روش سلطه جويى كه از سوى نوجوانان به كار گرفته مى شود، شبيه به باج گيرى است. اما نوجوان درواقع مى خواهد يكى از والدين را عليه ديگرى برآشوبد: بابا اجازه مى ده ماشين رو بردارم شما اجازه نمى دى، مامان مى گه مى تونم برم شما نمى ذارين و...

- دروغ گفتن: مثلاً مى گويد «من دارم مى رم كتابخونه» در حالى كه اضافه نمى كند پنج دقيقه بعدش مى خواهد به مهمانى برود... يا: من در اين كار دخالتى نداشتم، من مى دانم چه كسى آن را برداشته اما نمى گويم براى اين كه بى معرفتى است!

- خود را به موش مردگى زدن: تمام روش هاى سلطه جويى را مى توان به دو روش مجزا تقسيم كرد؛ فعالانه و منفعلانه. روش «خود را به موش مردگى زدن» كه بسيار هم در بين نوجوانان شايع است از روش هاى منفعلانه سلطه جويى نوجوانان بر والدين است. نوجوان خودش را به بيمارى مى زند و تمارض مى كند تا به خواسته اش برسد. دكتر صداقت مى گويد: انتخاب روش هاى مختلف سلطه جويى از سوى نوجوانان به صورت كاملاً عادى، ناهوشيار و گاهى اوقات هم هوشيارانه انجام مى شود تا آنها بتوانند طغيان خود را در آن كانال ها بيندازند. از طرفى در تمامى جوامع تمام شيوه هاى سلطه جويى كه اشاره شد مشهود است و شايد تنها در برخى جوامع تأكيد بر روى چند روش خاص باشد.

* روش هاى سلطه جويى والدين بر نوجوانان

- وعده دادن: پدر يا مادر به فرزند نوجوان شان مى گويند: برو به باغچه رسيدگى كن تا برايت يك حساب پس انداز باز كنم؛ اگر آشغال ها را هر شب بيرون بگذارى كامپيوترت را تعمير و پول توجيبى ات را زياد مى كنيم؛ اگر فلان كار را انجام دهى بليت فلان كنسرت را برايت مى گيريم.

- تهديد كردن: اگر خواهرت را به خانه نرسانى از اين به بعد بايد پياده بروى؛ مى خواهم بروم مدرسه ات ببينم وضعيتت چه طوريه اگر اذيت كنى، به پدرت مى گويم.

- مقايسه: برادرت به اندازه تو پول توجيبى نمى گيره ولى هيچ كدوم از ادا و اطوارهاى تو رو هم نداره؛ اينقدر از اين مريم خوشم مى ياد، چقدر دختر نازيه (درواقع غيرمستقيم به نفر مقابل فهمانده مى شود كه مريم خيلى بهتر از اوست).

- دروغ گفتن در وعده: تابستون مى فرستيمت پاريس دو سه هفته اى پيش دايى ات بمونى (خودمان مى دانيم كه هرگز اين كار را نخواهيم كرد)؛ اگه معدلت بالاى نوزده باشه اون دوچرخه اى كه ديدى برات مى گيريم (خودمان مى دانيم دوچرخه را نخواهيم گرفت).

- باج گيرى: اگه بابات برگرده بهش مى گم امروز چى كار كردى؛ اگه معلمت بفهمه توى خونه اين كارها رو مى كنى... ؛ اصلاً فردا مى خوام بيام مدرسه ببينم چه جوابى دارى به معلمت بگى.

- بيمارى: والدين برخى مواقع از بيمارى به عنوان يك حربه و وسيله اى براى سلطه بر نوجوانان استفاده مى كنند: اگه دست از اين كارت برندارى قلبم دوباره درد مى گيره ها، از دست تو بالاخره سكته مى كنم و مى ميرم؛ ساكت شو اينقدر حرف نزن سردرد مى گيرم ها.

- استفاده از محبت: اگه منو دوست داشتى اين كار رو نمى كردى؛ تو اصلاً به من علاقه ندارى؛ منو دوست دارى يا نه

بازى برنده - برنده به جاى برنده - بازنده

دكتر صداقت معتقد است در طول زندگى يك بازى واقعى با شيوه هاى مختلف ميان والدين و نوجوانان جريان دارد. رابطه درست زمانى شكل مى گيرد كه بازى به شيوه برنده- برنده ادامه داشته باشد، در صورتى كه اگر والدين احساس باخت كنند يا بالعكس نوجوانان احساس كنند در اين بازى شكست خورده اند، رابطه هاى آنها آسيب مى بيند.

* خويشتن سازى، پايه رابطه برنده - برنده

با اين همه روش و تاكتيك براى ايجاد سلطه در بين والدين و نوجوانان آيا واقعاً جاى اميدوارى براى طرح ريزى رابطه سالم و برنده - برنده براى والدين و نوجوانان وجوددارد صداقت مى گويد: بله، به شرط اين كه والدين و نوجوانان شروع به خويشتن سازى كنند. والدين ما متأسفانه اهميتى به خويشتن سازى نمى دهند و بنابراين نوجوانان نيز ياد مى گيرند كه دغدغه خويشتن سازى را نداشته باشند. والدين بايد به اين نكته توجه كنند كه «به شخص خودشان اهميت بدهند» و خودشان را تمام و كمال دراختيار فرزندانشان قرار ندهند كه بگويند نوكر فرزندانشان هستند. بسيارى از والدين ما زندگى شان را به خاطر فرزند به فنا مى كشانند. در سوره بقره آيه ۲۰۲ مى فرمايد: «برشما نيست كه بيش از حد امكان براى فرزندتان كارى انجام دهيد؛ نه بر مادر، نه بر پدر». در صورتى كه ما دقيقاً خلاف اين گفته، رفتار مى كنيم و خيلى هم مفتخريم كه صبح تا شب ايثار مى كنيم و بعد هم ناراحت و اندوهگين مى شويم كه جواب لازم را نگرفته ايم.

در كشور ما تمام بار زندگى بر دوش پدر مى افتد و بقيه از كسب درآمد و تلاش براى معيشت معاف هستند. پدر ديگر نبايد دوستش را ببيند، پدر نبايد استخر برود، پدر نبايد آشنايش را ببيند، پدر نبايد... پدر بايد فقط كار كند و اگر يك وقت اضافه اى هم آورد بنشيند روبه روى نوجوان و از او عيب و ايراد بگيرد. مادر هم همين طور، فقط به فرزندان خدمت كند ؛ لباس بشويد و غذا بپزد. اين رفتارها صحيح نيست. والدين بايد خويشتن دوست باشند. براى خودشان وقت بگذارند و الگوى مناسبى براى نوجوانانشان باشند.

* طغيان جهت دار

يافته هاى روانشناسان نشان داده است كه اگر والدين خويشتن دوست باشند، حرمت خودشان را حفظ كنند و براى خودشان وقت بگذارند، آن وقت است كه نوجوان هايشان نيز افراد خلاقى مى شوند و طغيان ايشان از موى بلند و ظاهرهاى آنچنانى و شلوارهاى عجيب و غريب به سمت طغيان جهت دار كشيده مى شود. طغيان اين نوجوان به جاى اين كه ويرانگر باشد، آفريننده و خلاق است. اتفاق ديگرى كه در اين نوجوانان مى افتد«حساسيت در ارتباط» است. آنها نه تنها با احساسات گروه همسالان خودشان همدردى مى كنند وحساسيت دارند، بلكه با والدين و ساير بزرگسالان نيز همدلند.

سوم اين كه نوجوان آگاهى پيدا مى كند. همان طور كه والدين او تلاش مى كنند از امروزشان به طريقه صحيح لذت ببرند و تجربه هاى عالى بيندوزند، او نيز قدم بر جاى پاى پدر و مادرشان مى گذارد و در عين حال گاهى لازم مى بيند به دنياى بزرگ ترى وارد شود.

درواقع تاريخ و روز و ماه براى اين نوجوان داراى معنا و مفهوم است، نه اين كه چشم روى هم بگذارد و فقط ناظر منفعل گذشت روزها و ماهها باشد. برعكس او مثل پدر و مادرش نه تنها از قايقرانى لذت مى برد بلكه قدرت امواج، وزش باد و تركيب شن و ماسه كف دريا او را به نشاط مى آورد.

*************************




>>صفحه اصلي<<

اهداف

موفقيت سازماني
خانواده
روانشناسی
تربیتی
سلامت - زيرذره بين فعال است
بازنشستگان
بخشنامه ها
قوانين و لوايح مجلس
مادر و کودک
ورزشی

ارتباط با مشاور زنان و خانواده 

سايتهاي مرتبط

آيين نامه توسعه مشاركت زنان