*****        منتظر نظرات و پيشنهادات شما همكاران گرامي هستيم *****

ما و فرزندمان


 

ايران = سه شنبه 29 آبانماه 1386

بگذاريد به عهده خودش

آيا از بس چانه زده ايد كه چرا فرزندتان با شما راه نمى آيد، خسته شده ايد آيا از اين كه فرزندتان حرمت شما را نگه نمى دارد، عاجز شده ايد نگران نباشيد. شما تنها نيستيد. ميليون ها پدر و مادر و مربى در غم شما شريكند. آنان شاهدند كه بچه ها روزبه روز پرخاشگرتر مى شوند. آنان نفاق و جدايى دركلاس هاى درس را مى بينند و نگران كيفيت تعليم و تربيت دانش آموزانند. آنان به كم شدن حس احترام در اغلب بچه ها گواهى مى دهند و نگران آينده هستند. چه بر سر نظم و انضباط آمده است همه هم عقيده اند كه بايد بچه هايى مسئول و متعهد بار بياوريم. اين تنها راهى است كه مى توانيم درباره آينده اجتماع خود اطمينان حاصل كنيم. متأسفانه انضباط معمول امروزى اين تكليف را به طور كامل به انجام نمى رساند و در حقيقت موجب مى شود بچه ها حسابگر شوند و حرف شنوى نكنند. والدين و مربى ها مجبورند با بچه ها معامله كنند و با تهديد به مجازات فقط در مورد كارهاى عادى،آنان را به فرمانبردارى وادارند. ولى با اين روش مدت زيادى طول نمى كشد كه بزرگترها از كوره در مى روند و سر تسليم فرود مى آورند.

*انضباط همان تنبيه نيست

ديسيپلين و انضباط به معناى تنبيه نيست، منظور بيشتر مردم از كلمه ديسيپلين (discipline) تنبيه است در صورتى كه تنبيه بخش كوچكى از ديسيپلين و انضباط است نه همه آن. كلمه ديسيپلسين از واژه ديسيپل (disciple) گرفته شده است كه به معناى تعليم و تعلم است و منظور اصلى عبارت است از آموزش قوانين و مقررات رفتارى به كودكان، يعنى آنچه جامعه و ساير مردم از آنان انتظار دارند و بر مبناى آن بزرگ مى شوند تا افرادى سازنده در اجتماع شده و در زندگى شخصى نيز به وظايف خود عمل كنند. كودكان منضبط مى توانند در اين راه به تعادلى مطلوب و معتدل دست يابند. عامل اصلى نظم و انضباط خوب بزرگ شدن و پرورش كودك در خانواده اى مهربان و با محبت است كه او را دوست بدارند و او هم متقابلاً آنان را دوست بدارد. درزمان هاى گذشته تصور مى كردند كه كتك زدن براى ايجاد ادب و رفتار درست در كودكان لازم است و از اين رو بيشتر كودكان كتك مى خوردند ولى در قرن بيستم با انجام مطالعات و بررسى ها، متخصصان در كشورهاى مختلف فهميدند كه كودكان بدون تنبيه بدنى يا هر نوع تنبيهى مى توانند خوش رفتار، مشاركت پذير، مؤدب و با نزاكت باشند. به طور كلى كودكان زمان بسيارى را براى مشاهده رفتار والدين و الگوبردارى از آنان صرف مى كنند. هنگامى كه والدين با اشتياق، تعهد و قاطعيت معقولى به وظايف خويش رو مى آورند كودكان تمايل پيدا مى كنند كه خود را با اين جنبه از منش آنان وفق دهند. الگوى مسئوليت پذيرى زمانى براى والدين اهميتى ويژه پيدا مى كند كه آنان به طور مستقيم با كودكان رويارو شوند زيرا كودكان در اين واكنش هاى متقابل نكات بسيارى در مورد نظم و انضباط و مسئوليت فرا مى گيرند. كودكان وقتى مى بينند كه والدينشان وظايفى را اجرا مى كنند كه انجام آنها دشوار يا خوشايند است، مسئوليت پذيرى را مى آموزند. بسيارى از والدين مى پرسند كه «از چه زمانى مى توان نظم و انضباط را به كودك ياد داد » پاسخ اين است كه: «هر چه زودتر، بهتر» يادگيرى اوليه نظم و انضباط از طريق بازى صورت مى گيرد. والدين مى توانند براى كودك بازى هايى ترتيب دهند تا از طريق آنها به تدريج نگرش ها و عادات لازم در مورد انتظارات در وى به وجود آيد. از همان زمانى كه كودك نوپا، جست وجو، دستكارى چيزهاى مختلف و درك جملات ساده را شروع مى كند مى توان او رابه جمع كردن اسباب بازى هاى، رفتار درست با حيوانات خانگى، مراقبت ساده از اتاق خود و كمك كردن به پدر و مادر در انجام كارهايشان ترغيب كرد. كودكان نوپا بسيار مشتاقند كه مهارت هاى خود را با انجام كارهايى كه تحسين والدين را دربردارد ابراز دارند و از رفتار بزرگ ترها تقليد كنند. والدين بايد بپذيرند كه در كودكان نوپا، صلاحيت، حس تشخيص هدف ها و توانايى به انجام رساندن كارها محدود است. كودكى كه در شستن ظرف ها كمك مى كند ممكن است بيش از تميز كردن ظروف ريخت و پاش كند اما چه بسا كه با اين كار به تجربه هايى در مورد ظرف شستن دست يابد. هر فعاليتى كه براى كودكان سرگرم كننده تر و رضايت بخش تر باشد، بيشتر آن را ادامه مى دهند. علايق كودكان نوپا كاملاً به آسانى منحرف مى شود و توجه آنان مدت زيادى بر يك چيز متمركز نمى ماند. كودكان نوپا تمايل دارند كه جواب منفى بدهند حتى اگر مدتى در حال كمك به انجام كارهاى عادى روزانه باشند ممكن است كه بگويند ديگر كار نمى كنند. در اين گونه موارد والدين مى توانند با كمى ناز و نوازش دوباره آنان را بر سر كار برگردانند يا مى توانند فعاليت ديگرى را به آنان پيشنهاد كنند. در برقرارى نظم و تعيين قوانين انضباطى حتماً بايد مراحل رشد كودك، توانايى هاى جسمانى، روانى و نيازهاى او در نظر گرفته شود. بهترين راه براى آموزش نظم و انضباط به كودكان اين است كه كارى كنيم تا آنها به محيط اطراف و اطرافيان اعتماد كنند و در صورت سر زدن اشتباه، والدين نبايد عكس العمل شديدى نشان دهند. براى آموزش نظم و انضباط به كودكان يك تا سه ساله، بايد از روش هاى پرت كردن حواس، جايگزين كردن اشيا و در مواردى از كلمه «نه» استفاده كنيد.

آموزش نظم و انضباط كودكان پيش دبستانى مستلزم هدايت كنجكاوى آنها به مقولات قابل قبول است. بايد تأثير كار آنها را روى ديگران برايشان توضيح دهيد و براى بدرفتارى هايشان پيامدهاى طبيعى و منطقى در نظر بگيريد. براى نظم آموزى به كودكان دبستانى بايد خويشتندارى و كنترل خود را به آنها آموزش دهيد و هرگز كارى را كه يك كودك خودش مى تواند انجام دهد برايش انجام ندهيد. به عنوان مثال مقيد كردن كودك به جمع آورى كتاب هايش پس از مطالعه و مرتب كردن اتاق به نحوى كه اسباب بازى ها و ساير وسايلش در جاى مخصوص خود گذارده شود. اين فعاليت ها نقش عمده اى در تكامل كودك دارند. اگر والدين از ابتداى زندگى كودك فرصت هايى براى مشاركت كودك در كارها فراهم سازند احتمال بسيار دارد كه وى در آينده فردى مسئول بار آيد.

*راهكارهاى علمى براى برطرف كردن برخى مشكلات رايج كودكان

۱ـ كم خوراكى: سهم معمولى غذا را به كودك بدهيد، اما اگر علاقه اى به خوردن نشان نداد بشقاب را از مقابلش برداريد، در طول آن شب، چيز ديگرى براى خوردن به او ندهيد.

۲ـ وول خوردن پشت ميز و پائين پريدن از روى صندلى: صندلى را از او دور كنيد.

۳ـ جرو بحث كردن در سر ميز غذا: از فرزند تان بخواهيد كه بشقابش را بردارد و غذايش را در اتاق ديگرى بخورد.

۴ـ فراموش كردن كليد خانه يا فراموش كردن بردن ناهار به مدرسه: آنها را برايش به مدرسه نبريد اجازه دهيد بدون كليد يا غذا بماند تا سعى كند ديگر فراموش نكند.

۵ـ جر و بحث و دعواى فرزندان: در نظر داشته باشيد فرزندانتان در اين گونه جنجال ها همديگر را نخواهند كشت بنابراين تا زمانى كه اختلاف خود را حل نكرده اند اتاق يا خانه را ترك كنيد، حتى اگر لازم باشد خود را در اتاق حبس كنيد. معمولاً فرزندان مى خواهند كه شما را به دعواى خود بكشانند تا مشكل را حل كنيد اما حل وفصل نزاع فرزندان به گونه اى منصفانه معمولاً سخت و دشوار است و دخالت در دعواى آنها موجب مى شود كه يك طرف را دوست و ديگرى را دشمن خود بسازيد.

۶ـ سر وقت نخوابيدن: تا زمانى كه خودتان نخوابيده ايد فرزندتان را هم بيدار نگاه داريد اما او را صبح زود براى رفتن به مدرسه بيدار كنيد.

۷- خرج كردن پول توجيبى از روى هوس يا خرج كردن قبل از موعد مقرر: از قرض دادن به فرزندتان خوددارى كنيد و اگر پول بيشترى مى خواهد وظايف خاصى را به او واگذار كنيد.

۸- نشستن ظرف ها: اگر فرزندتان ظرف ها را نمى شويد تا زمانى كه به وظيفه اش عمل نكرده برايش غذا درست نكنيد؛ فقط براى خودتان و همسرتان بپزيد.

۹- دير حاضر شدن سر ميز غذا: بگذاريد غذايش را خودش آماده كند و مثلاً نان و پنير بخورد كه خودش مى تواند درست كند.

۱۰- شلوغى و شيطنت: هنگامى كه خودرو در حال حركت است كنار جاده توقف كنيد و هيچ اقدامى نكنيد تا آرام بگيرد. در اين حالت حتى يك كلمه هم حرف نزنيد.

هدف از آنچه تاكنون گفته شد اين است كه والدين به اين موضوع پى ببرند كه نبايد حرف زد، بلكه بايد عمل كرد. همين نكته است كه تأثير شگفت انگيزى در تربيت كودك ايجاد مى كند. زيرا به اين طريق كودك متوجه مى شود كه رفتارهاى ناشايست وى، پيامدهاى معينى به دنبال دارد. داد و فرياد يا نصيحت خشك و خالى نتيجه چندانى دربرندارد. اما با استفاده از ابتكار و ذكاوت خود، مى توانيد بسيارى از رفتارهايى را كه مى خواهيد در فرزندتان تغيير دهيد، اصلاح كنيد، بدين ترتيب با كمترين هزينه، به اهداف خود دست مى يابيد. توجه داشته باشيد كه بايد همان گونه كه گفته شد، عمل كنيد. شما با سختگيرى و پست و حقير شمردن فرزند خود هيچ لطفى در حق او نمى كنيد، بلكه برعكس، با اين كار فقط به او ياد مى دهيد كه فردى متنفر از خود و بدون انضباط باشد. لطف و محبت واقعى به فرزندان تان اين است كه قاطعانه نتايج و پيامدهاى رفتارهايش را به او نشان دهيد. مادرى كه هميشه ناهار فراموش شده پسرش را به مدرسه مى برد، در واقع به او لطمه مى زند. مهربانى واقعى آن است كه غذاى او را نبريد تا چند بار گرسنه بماند و بدين ترتيب بياموزد كه مسئوليت پذير باشد. مسئوليت پذيرى از خوردن چند وعده غذا بسيار مهمتر است.

*نكاتى كه بايد به خاطر بسپاريم

۱- انضباط براى اين است كه كودكان همكارى كردن را بياموزند و به آنها كمك مى كند تا خويشتندار شوند.

۲- اين چهار نكته، كليدهاى انضباط مؤثرند:

«به خود و فرزندتان احترام بگذاريد»، «از فرزندتان انتظار همكارى داشته باشيد»، «حق انتخاب بدهيد» و «راهكارهارا اجرا كنيد».

۳- به جاى امر و نهى، محدوديت ايجاد كنيد و حق انتخاب بدهيد. محدوديت و داشتن حق انتخاب، به هر كسى تا حدى احساس اختيار مى دهد.

۴- در عين قاطع بودن، مهربان باشيد.

۵- كمتر حرف بزنيد و بيشتر عمل كنيد.

۶- دعوا نكنيد و تسليم خواسته نابجا نشويد.

۷- كلمات احترام آميز به كار ببريد.

۸- به انتخاب كودك احترام بگذاريد.

۹- وقتى حق انتخاب وجود ندارد، موضوع را براى كودك توضيح دهيد.

۱۰- بگذاريد كودكان خودشان مسئول انتخاب هايشان باشند.

۱۱- آرام و خونسرد باشيد.

۱۲- با خودتان و فرزندان تان شكيبا باشيد.

۱۳- نسبت به خوشبختى و سعادت فرزندتان بيش از حد نگران نباشيد، زيرا در اين صورت، او را به انجام كارهايى مجبور مى كنيد كه موجب مى شود او نيز با شما مقابله كرده و كينه جويى و غرض ورزى نشان دهد.

منابع:

۱- آموزش مسئوليت به كودك، دكتر هريس كلمز، ترجمه پروين على پور، چاپ پنجم ۱۳۸۱. صص ۷۵ ۷۶، و ۷۷

۲- تغذيه و تربيت كودك، دكتر بنيامين اسپاك، ترجمه دكتر حميدى و ديگران، چاپ اول ۱۳۸۲. صص ۳۷۳و۳۷۴

۳- نظم آموزى به كودكان، دكتر مريلين گوتمن، ترجمه: مهدى قراچه داغى، چاپ اول ۱۳۸۱. صص ۱۸۴ ، ۲۰۰ و ۲۱۰

۴- موفقيت در تربيت فرزندان، پل هاك، ترجمه: حسين صيفوريان، محمدطاهر رياضى ارسى، تهران، انتشارات رشد، ،۱۳۸۱ صص ۱۹۲و ۱۹۳

۵- راهنماى فرزندپرورى موفق، دان دينك مير، ترجمه: مجيد رئيس دانا، تهران، انتشارات رشد، ،۱۳۸۵ صص۲۱۰و ۲۱۱

۶- رموز انضباط، موريش، رونالد، ترجمه: نفيسه معتكف، تهران، انتشارات قو، ،۱۳۷۹ ص۱۰.

*************************




>>صفحه اصلي<<

اهداف

موفقيت سازماني
خانواده
روانشناسی
تربیتی
سلامت - زيرذره بين فعال است
بازنشستگان
بخشنامه ها
قوانين و لوايح مجلس
مادر و کودک
ورزشی

ارتباط با مشاور زنان و خانواده 

سايتهاي مرتبط

آيين نامه توسعه مشاركت زنان