*****        منتظر نظرات و پيشنهادات شما همكاران گرامي هستيم *****

يادداشتي ديگر در جهت كنترل عصبانيت



جام جم = دوشنبه 14 آبانماه 1386

مى توانيد «عصبانى» نباشيد

ما همه معناى عصبانيت را مى دانيم و به عبارت ديگر آن را احساس كرده ايم. حال چه در حد نرمال و چه در حد حاد آن. بايد اين را بدانيم كه عصبانيت يك احساس كاملاً طبيعى است ولى وقتى كه از كنترل خارج مى شود و حالت مخرب به خود مى گيرد توليد اشكال مى كند. اين اشكال در محيط كار، در روابط شخصى و در كل در زندگى تأثيرگذار است. عصبانيت باعث مى شود شما فكر كنيد آدم قوى اى هستيد.

ماهيت عصبانيت از يك تحريك و آزردگى كم تا يك ديوانگى جنون آميز متغير است. اين احساس ناخوشايند با تغييرات فيزيولوژيك و بيولوژيك بدن در ارتباط است. فرد عصبانى ضربان قلب شديد و فشار خون بالا دارد كه اين امر بى ارتباط با هورمون هاى آدرنالين ونورآدرنالين نيست.

منشأ عصبانيت مى تواند عوامل درونى و بيرونى باشد. براى مثال ممكن است از دست يك شخص خاص عصبانى شويد، يا در ترافيك گير افتاده باشيد يا اين كه مسائل شخصى خودتان موجب ناراحتى و عصبانيت شما شده باشد. به طور غريزى، طبيعى ترين راه براى بيان عصبانيت، پاسخ ستيزه جويانه است. در اين فرآيند احساس برترى و قدرت در حالت و رفتار فرد عصبانى كاملاً مشهود است.

فرد عصبانى در چنين شرايطى حتى به استقبال دعوا و كشمكش مى رود و اگر مظلوم واقع شده باشد به دفاع از خود مى پردازد. شايد بد نباشد بگوييم كه يك حد معين از عصبانيت براى هر كس مفيد است. ولى ما نمى توانيم به هر فرد، يا موضوعى كه باعث تحريك و آزردگى ما مى شود پرخاش كنيم چرا كه قوانين، مقررات اجتماعى و احساس مشترك ميان آدم ها براى ما محدوديت هايى تعيين مى كند. انسان، خودآگاه يا ناخودآگاه مى تواند حس عصبانيت خود را تجزيه و تحليل كند. يعنى مى توان بدون آسيب رساندن به فردى يا صدمه ديدن از كسى و با حفظ احترام متقابل، از راه هاى مختلف براى مهار عصبانيت كمك گرفت. عصبانيت مى تواند سركوب و يا تبديل و حتى هدايت به رفتار ديگر شود. وقتى در شرايط عصبى قرار داريد، نمى توانيد درست و مثبت فكر كنيد و روى مسأله اى متمركز شويد و اين براى شما مضر است. شما بايد اين وضع حاد را به حالتى متعادل تر تبديل كنيد زيرا در پى عصبانيت مشكلات ديگرى به وجود خواهد آمد كه شايد عواقب جبران ناپذيرى داشته باشد. بدبينى و رفتار خصمانه جزو مشخصه هاى فرد عصبانى است و با اين ويژگى ها شما نمى توانيد با ديگران روابط موفقى داشته باشيد. پس بهتر است از درون خود شروع به كنترل اين احساس كنيد تا تظاهرات بيرونى شما فروكش و حس آرامش بر شما مستولى شود.

به اين عمل و هدف، مديريت كردن عصبانيت مى گوييم يعنى چطور و از چه راه هايى مى توانيم عصبانيت را كاهش دهيم و عكس العمل خود را در برابر عواملى كه موجب اين وضع مى شوند، كنترل كنيم. آزمايشات فيزيولوژى فراوانى براى تشخيص ميزان عصبانيت وجود دارد و شما از اين طريق مى توانيد بعضى از عوامل را شناسايى كنيد.

برخى از افراد خيلى تندمزاج و پرخاشگر هستند و به اصطلاح زودجوش مى آورند. درصد عصبانيت اين افراد نسبت به افراد عادى خيلى بالاتر است. برخى از افراد هم عصبانيت خود را به قول معروف به درون خود مى ريزند و تظاهرات بيرونى از خود بروز نمى دهند ولى بدخلقى و ستيزه جويى آنها كاملاً مشخص است. آدم هاى آتشى مزاج غالباً به لحاظ فيزيكى مريض هستند و قيافه اى اخمو و درهم دارند. روانشناسان اين گونه افراد را آدم هاى كم تحمل و با احساس ناكامى مى دانند چرا كه اين افراد خود را در معرض رنج، عذاب و ناكامى قرار مى دهند. آنان به علت اين كه زود از كوره درمى روند، روابط اجتماعى محدودى دارند. البته عوامل ژنتيكى و فيزيولوژيكى در اين موارد دخيل است. تحقيقات نشان داده كه بعضى از بچه ها با حالت عصبى به دنيا مى آيند و خيلى زودرنج و پرخاشگر هستند. البته عوامل فرهنگى ـ اجتماعى هم مى تواند از علت هاى عصبانيت باشد. وقتى فرد دچار افسردگى و ترس است و تحت فشارهاى روحى و روانى قرار دارد، طبيعتآً نمى تواند در مراحل زندگى استوار باشد و اين ضعف او را به فردى پرخاشگر و عصبى تبديل مى كند. تحقيقات نشان داده كه سابقه فاميلى هم نقشى اساسى در اين مورد دارد. فرد عصبانى بعضى اوقات از خانواده اى وارد جامعه مى شود كه درآن تندخويى، پرخاش و درگيرى بوده و اعضاى خانواده درارتباطات احساسى، مهارتى نداشته اند. فرد عصبانى را نبايد به حال خود رها كرد. طردكردن او راه حل مناسبى براى مشكل نيست و بايد اهداف مقابله با اين ناهنجارى را مشخص و با اولويت گذارى به فرد عصبانى كمك كرد. اين اهداف به فرد كمك مى كند از نقطه اوج، پائين آمده و حالتى آرام تر به خود بگيرد و درك بهترى از مسأله مورد نظر داشته باشد. يكى از اين راه ها كه اغلب در مورد آن اطلاع داريم، تنفس عميق است. به اين ترتيب با فرستادن اكسيژن بيشتر به ريه ها و از آنجا به خون و مغز، به بهتر شدن قدرت تفكر كمك مى كنيم. البته در اين مورد كتاب ها و توصيه هاى پزشكى فراوانى داريم كه در اينجا نمى خواهيم به ذكر ويژگى هاى آن اشاره كنيم ولى مطالعه آنها خالى از لطف نيست. راه ديگر، تلقين كردن و گفتن لغت «خونسرد باش» و «آرام» است كه شما با تمرين اين راه به خود مسلط مى شويد. همراه تنفس عميق اين كلمات را تكرار كنيد و از قدرت تصور خود كمك بگيريد تا شما را از آن حالت حاد دور كند. ورزش يوگا مى تواند در آرام كردن وضع فرد عصبى مفيد باشد. اگر شما از اين مسأله رنج مى بريد، اين روش ها را هر روز تكرار كنيد تا به آرامش بيشترى برسيد.

راه ديگر تغيير در طرز فكر است. افراد عصبانى تمايل دارند با صداى بلند صحبت كنند، در حين صحبت قسم بخورند و حتى ديگران را نفرين كنند. همه اين مسائل بازتاب درونيات فرد عصبى است. در هنگام عصبانيت فكر شما قدرت بزرگتر جلوه دادن يك مسأله را داراست و به آن شاخ و برگ مى دهد. سعى كنيد اين طرز فكر را با چيز ديگرى عوض كنيد. به جاى اين كه بگوييد: «وحشتناكه، دردناكه، همه چيز خراب شده» به خودتان بگوييد: «مهم نيست، اين قابل درك و طبيعيه كه من درباره اين موضوع عصبى شدم.» در به كار بردن كلماتى مانند «هرگز» يا «هميشه» دقت كنيد. مثلاً اين ماشين هيچ وقت درست كار نمى كنه، يا شما هميشه همه چيز رو فراموش مى كنيد. اينها عبارات مناسب و درستى نيست چرا كه همين كلمات موجب عصبانيت شما مى شود و در ايجاد ارتباط با ديگران براى شما مشكل ساز خواهد بود. براى مثال با دوست خود قرارى مى گذاريد و او به موقع سر قرار نمى رسد و اين باعث تغير شما مى شود. به جاى اين كه به او حمله ور شويد و او را با كلمات نامناسب خود مورد هجمه قرار دهيد به هدفى كه داريد و به خاطر آن با دوست خود قرار گذاشته ايد فكر كنيد. بنابراين از گفتن اين كه «شما هميشه دير مى كنيد» اجتناب كنيد. پس اول به هدفى كه به خاطر آن با دوست خود قرار ملاقات گذاشته ايد فكر كنيد و پس از آن به اين نكته توجه داشته باشيد كه موجب رنجش دوست خود نشويد. اگر مشكل را يافتيد براى راه حل آن اقدام كنيد. مثلاً اگر مى دانيد دوست شما فرد مسئولى نسبت به زمان نيست، قرار ملاقات خود را نيم ساعت زودتر بگذاريد تا او سروقت برسد. با اين كار هم شما بيخودى عصبى نمى شويد و هم او سر وقت مى رسد. به خاطر داشته باشيد كه با عصبانى شدن چيزى سرجايش قرار نمى گيرد و شما احساس بهترى نخواهيد داشت. سعى كنيد منطقى برخورد كنيد. منطق بر عصبانيت غلبه دارد و نمى گذارد فكر شما در مخمصه گرفتار آيد. آدم هاى عصبانى غالباً از انصاف، تواضع، توافق، قدردانى و اشتياق براى انجام كارهايشان دم مى زنند. همه نياز به اين موارد داريم و در زمانى كه نتوانيم به آنها برسيم، افسرده و سرافكنده مى شويم ولى فرد عصبى اگر نتواند به اين خواسته ها برسد، عصبانيتش تشديد مى شود. به افراد عصبانى بايد اين آگاهى را بدهيم كه درباره خواسته هايشان و اين كه چطور مى توانند خواسته هاى خود را تقليل دهند و با تطبيق تصورات خود با خواسته ها كنار بيايند، شناخت بيشترى به دست آورند.

بعضى اوقات، حقايق و مشكلات گريزناپذير زندگى باعث آزردگى و عصبانيت ما مى شود. البته همه انواع عصبانيت ها هم بيجا نيست بلكه بعضى ازآنها مفيد و پاسخى طبيعى به مشكلات است.

به جاى تمركز بر روى اين كه چه موضوعى موجب عصبانيت ماست، بهتر است به دنبال راهى براى رفع آن مشكل باشيم. بايد برنامه ريزى كنيم و پيشرفت خود را مرحله به مرحله بسنجيم و اگر به راه حل مورد نظر نرسيديم خود را مورد شماتت قرار ندهيم. با تلاش و همت سعى كنيم به آن نزديك شويم و از شاخ به شاخ شدن با آن نهراسيم. بايد صبر پيشه كنيم حتى اگر مشكلات به درستى حل نشده باشد. آدم هاى عصبى دوست دارند زود به جواب مسأله برسند و از طى كردن راه حل گريزانند چرا كه صبور نيستند و طاقت آنها كم است. اگر در يك وضع حاد قرار گرفتيد اول خود را آرام نگه داريد و بعد در مورد جواب هايى كه بايد بدهيد كمى فكر كنيد. هر چه را به مغزتان رسيد، بر زبان نرانيد. به دقت به چيزى كه مى خواهيد بگوييد فكر كنيد. به صحبت ديگران به دقت گوش كنيد و براى جواب دادن زمان لازم را به كار بريد. از تلافى كردن بپرهيزيد و اگر مورد نقد قرار مى گيريد به دنبال ستيز و دعوا نباشيد. آستانه تحمل خود را بالا ببريد. سعى كنيد در گفتارتان از مزاح و شوخ طبعى در حد معقول استفاده كنيد، چرا كه شاد بودن هورمون هاى استرس و عصبانيت را از شما دور خواهد كرد. افراد عصبانى فكر مى كنند آدم هاى با اخلاقى هستند و اگر در روند كاريشان با سد و مانعى برخورد كنند آن را توهينى غيرقابل تحمل قلمداد مى كنند. تصور آنها اين است كه نبايد از چيزى رنج ببرند. وقتى اين احساس بر فرد عصبى مستولى شود يك احساس مافوق قانون بودن به آنها دست مى دهد و فكر مى كنند در هنگام حضورشان در جايى، هيچ كس در حد و اندازه هاى آنان نيست. بعضى اوقات فرد عصبى وقتى پى به ماهيت موضوعى كه او به خاطرش عصبى شده مى برد، خنده اش مى گيرد. شايد در وضعيتى قرار گيريد كه خلاصى از آن غيرممكن باشد. در اين صورت با تغيير محيط و تحمل، شرايط را عوض كنيد. براى بيان مشكلات خود با همسرتان وقت مناسب در نظر بگيريد. آخر شب كه هر دو خسته و يا ناراحت هستيد وقت مناسبى براى بحث كردن نيست چرا كه شايد گفت وگوها به مشاجره كشيده شود. پس بهتر است در طول روز زمانى را به اين كار اختصاص دهيد. از چيزهايى كه شما را آزار مى دهد بپرهيزيد. مثلاً اگر اتاق پسر شما به هم ريخته است و از اين بلبشو عصبانى مى شويد، سعى كنيد در اتاق را ببنديد تا با آن صحنه مواجه نشويد. اگر مى دانيد رانندگى در ترافيك سنگين، حوصله تان را سر مى برد و عصبى مى شويد، براى مدتى از اتوبوس يا تاكسى استفاده كنيد.

اگر واقعاً فكر مى كنيد عصبانيت شما خارج از كنترل است و اين مسأله بر روى روابط شما و مهم تر از همه روى زندگى شما اثر مى گذارد، بهتر است با يك روانشناس خبره مشورت كنيد. چرا كه او با روش هاى گوناگون در سطوح مختلف مى تواند به تغيير رفتار و كردار شما كمك كند.

افراد عصبانى به جاى پرخاشگرى نياز به جسارت يادگيرى دارند. به خاطر داشته باشيد شما عصبانيت را نمى توانيد ناديده بگيريد چرا كه اتفاقات هميشه در حال رخ دادن هستند. در كنار خوشى و خوشبختى در زندگى، رنج و درد، كمبود و عوامل غيرقابل پيش بينى هم بوده است كه شما قادر به تغيير آن نيستيد، پس با تغيير طرز برخورد با آنها، عصبانيت خود را كنترل كنيد تا به شادتر زندگى كردن اميدوار باشيد.

*************************




>>صفحه اصلي<<

اهداف

موفقيت سازماني
خانواده
روانشناسی
تربیتی
سلامت - زيرذره بين فعال است
بازنشستگان
بخشنامه ها
قوانين و لوايح مجلس
مادر و کودک
ورزشی

ارتباط با مشاور زنان و خانواده 

سايتهاي مرتبط

آيين نامه توسعه مشاركت زنان